Aldsóz

Bo kitapnî Látinğeden Kîrîm Tatarğasîna ya da Kîrîm Tatarğasîndan Látinğege ósímlíkler álemínden yapîlgan terğúmelerní kolaylaştîrmak maksatî man yazdîm.  Geşen sene bastîrgan álem-í tayyarat kitabîñ hem bír tekmíllemesí, hem bír dewamîdîr.

Şalîşmanîñ ekí bólímí bardîr. Bírínğí bólím Látinğe-Kîrîm Tatarğa sózlígí, 1080 başlîksózden ibarettír. Kîrîm Tatarğa-Látinğe sózlígí ekínğí bólímíne kelgende, bo kesím bíraz taa geñíş, íşínde 1433 başlîksóz tabîlîr.

Kitapnî ázírlegende ósímlíkler úşún geşen kitabîmda kuşlar úşún de kullangan kóstergení uygun kórdím. Uzman şalîşmalarînda her ósímlík óz korantasîna otîrtîlganî úşún, bo sîralamanîñ kullanmasî nebatat konîsînda uzman bolmagan kíşílerge zorlîklar yaratîr. Onîştan elifbe sîralî bír memba kamuwga taa kolaylî bolîr dep túşúndúm.

Ewelkí yazîlarîmda da yer algan kurallardan ayîrîlmadan, bo sefer "otî" sózín aldînda bolgan sózí men bírleştíríp yazdîm. Sóz mesela tóşekotî, buwmaotî, ayakotî, karlîgaşotî we sayire. Boga uşap "teregí" sózín de aldînda bolgan sózí men bírleştíríp yazdîm, sóz mesela peygamberteregí, akîlteregí, kíyíkteregí, barutteregí we sayire. "Şeşegí" sózíne de kelgende hep şolay-típ yazîldî, mesela şobanşeşegí, ğelşeşegí, kasîrşeşegí, sefaşeşegí we sayire. Ğañî, ayîrî bír añlam yaratkan ekí sózní de gene bírleştíríp yazdîm, mesela ğumurankulagî, karlîgaşkuyrugî, şobantorbasî, kírpítîrnagî we sayire.

Ósímlíkleríñ túrlí-túrlí ózlíklerín de sîzîkşîk man ayîrdîm, mesela sarî-salkîm, dak-taşgúlí, tamgalî-kelínşekşeşegí, maşaklî-sabînotî we sayire. Látinğe-Kîrîm Tatarğa bólímínde ósímlíkleríñ Tatarğasî normal sîralî yazîldî, mesela sakallî-şañşeşegí, dolmalîk-búber, sîpîrga-ğawşanî, sarî-katîrtîrnagî we sayire. Kîrîm Tatarğa-Látinğe bólímíne kelgende sózlíkní aktarganlarîñ yardîmîna kelíp, sîralama ósímlíkleríñ ózlíkleríne kóre tuwul da temel añlamîna kóre yapîldî, mesela añdîzotî, búrşe-; kaşkîrbuwgan, sarî-; altînotî, taw-; peşmek, biyaz-şapkelí-; we sayire.

Bír ósímlígíñ ekí ya da ekíden fazla atî bolganî turumlar da karşîmîzga şîgağaktîr. Bo turumlar başka tíllerde ósímlígíñ fazla atîndan bírísí "bírínğí at" dep ayîrîla. Men "bírínğí at" ayîrmasîn bízím Kîrîm Tatarğamîzda dogrî bolmaganîn fikirínde tabîlîp, ósímlígíñ bútún atlarîn bírdiy tutup, hepísín sîraladîm. Bo fazla atlarnî bírdiy tutkanîm da, Látinğe-Kîrîm Tatarğa kesímínde bír balaban orta nokta man • işaretlep, Kîrîm Tatarğa-Látinğe kesímínde de bír eşañlamlîk man ↔ işaretledím.

Nebatat alanînda uzman bolmagan kíşílerge yardîmğîlîk umutî man, bo kitabîñ bazî yerlerínde mutlak tabîlağak mínlerínden saygîlî okuwğular mení bagîşlasînlar.